“Элсэлтийн шалгалт” Монгол орон даяар Түүхийн хичээлийн шалгалтаар эхэллээ
Эм, эмнэлгийн хэрэгслийн Үндэсний лавлагаа лаборатори ашиглалтад ороод арав гаруй хонож байна.
Энэхүү лаборатори ажиллаж эхэлснээр жилдээ 4,000-5,000 дээжид шинжилгээ хийх хүчин чадалтай болж, Монгол Улс анх удаа эмийн чанарыг олон улсын түвшний аргачлалаар шалгах боломжтой болсон юм.
Ерөнхий сайд Н.Учрал Эрүүл мэндийн яаманд дотоодын зах зээлд худалдаалагдаж буй эмүүдийг нэг сарын хугацаанд шалгах чиглэл өгсөн нь бодит нөхцөлд хэрэгжих боломжтой эсэх асуудлыг дагуулж байна.
Монгол Улсад өнөөдөр хэдэн мянган нэр төрлийн эм бүртгэлтэй байдаг. Зөвхөн Эрүүл мэндийн даатгалын сангаас хөнгөлөлттэй үнээр олгодог эмийн жагсаалтад л 500 гаруй нэр төрлийн эм багтдаг. Харин нэг эмийн чанарыг тогтооно гэдэг зөвхөн сав баглаа боодол хараад шийдэх асуудал биш. Шинжээчид эмийн идэвхт бодисын агууламж, уусалт, тогтвортой байдал, хольц бохирдол, хадгалалтын нөхцөл зэрэг олон үзүүлэлтээр шинжилгээ хийдэг. Зарим шинжилгээ хэдхэн цаг үргэлжилдэг бол зарим нь хэдэн өдөр, бүр долоо хоног шаардах тохиолдол бий.
Тиймээс зах зээл дээр төрөөс хөнгөлттэй олгож буй эмийг нэг сарын хугацаанд бүрэн шинжилнэ гэдэг техникийн боломж, хүний нөөц, лабораторийн хүчин чадлын хувьд бараг боломжгүй зорилт гэж салбарынхан үзэж байна. Иргэдийн эргэлзээ үндэслэлгүй биш бөгөөд бидний дунд “гадаадаас авсан эм илүү үйлчилдэг” гэсэн ойлголт түгээмэл байдаг.
Өвчин намдаах эм уугаад ч намдахгүй байх, антибиотик хэрэглээд эдгэхгүй удах, гадаадаас авсан ижил найрлагатай эм богино хугацаанд үр дүн үзүүлэх зэрэг жишээг иргэд олонтаа ярьдаг. Мэдээж энэ нь Монголд худалдаалагдаж буй бүх эм чанаргүй гэсэн үг биш. Гэхдээ эмийн чанарт итгэх иргэдийн итгэл буурсны илрэл юм.
Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагын судалгаагаар бага болон дунд орлоготой улс орнуудад эргэлдэж буй эмийн 10 орчим хувь нь стандартын шаардлага хангахгүй эсвэл хуурамч байдаг гэсэн судалгаа бий. Ийм эмүүд нь өвчнийг эмчлэхгүйгээс гадна антибиотикт тэсвэржилт бий болгох, өвчтөний биеийн байдлыг хүндрүүлэх, цаашлаад амь насанд аюул учруулах эрсдэлтэй гэж ДЭМБ анхааруулдаг. Өөрөөр хэлбэл эмийн чанарын асуудал нь зөвхөн тухайн хүний эрүүл мэндийн асуудал биш, үндэсний аюулгүй байдалтай холбоотой асуудал юм.
Хамгийн анхаарал татаж буй асуудал бол Монгол Улс өнөөдрийг хүртэл бүрэн хүчин чадалтай үндэсний лавлагаа лабораторигүй явж ирсэн явдал. Мэдээж эмийн чанарын хяналт өмнө нь огт байгаагүй гэсэн үг биш. Гэхдээ өнөөдрийнх шиг олон улсын стандартын дагуу нарийвчилсан шинжилгээ хийх боломж хязгаарлагдмал байжээ.
Тиймээс иргэдийн дунд “Өмнө нь чанаргүй эм зах зээлд орж ирээд олон жил хэрэглэгдсэн юм биш биз?” гэсэн асуулт гарч ирэх нь зүйн хэрэг.Энэ асуултад одоогоор хэн ч тодорхой хариулж чадахгүй байна. Харин шинэ лаборатори ажиллаж эхэлснээр бодит мэдээлэл гарч ирэх боломж бүрдэж байгаа юм.
Өнөөдрийн байдлаар лаборатори нь голчлон аж ахуйн нэгж, байгууллагын ирүүлсэн дээжийг шинжилж байна. Гэтэл хамгийн их эрсдэлтэй бүтээгдэхүүнүүд нь сошиал орчин, хувь хүнээр дамжин худалдаалагдаж буй гарал үүсэл нь тодорхойгүй эм, тарилга, тураах бүтээгдэхүүн, витамин байдаг.
Олон улсын туршлагаас харахад иргэдээс ирсэн гомдол, мэдээлэл нь чанаргүй эм илрүүлэх хамгийн чухал эх сурвалж болдог. Жишээлбэл, ДЭМБ жил бүр дэлхийн улс орнуудаас эмийн чанартай холбоотой хэдэн зуун мэдээлэл хүлээн авч шалгадаг бөгөөд үүний үндсэн дээр анхааруулга, сэрэмжлүүлэг гаргадаг байна.
Шинжилгээний үр дүн иргэдэд ил тод байж чадах уу?
Өөр нэг асуудал бол шинжилгээний үр дүнгийн ил тод байдал. Одоогийн тогтолцоогоор лабораторийн дүгнэлт холбогдох байгууллагад хүргэгддэг бөгөөд олон нийтэд шууд мэдээлдэггүй.
Хэрэв шаардлага хангаагүй эм илэрвэл:
Ямар эм байсан бэ?, Аль улсын үйлдвэрлэгч байсан бэ?, Зах зээлээс татсан уу?, Иргэд хэрэглэсэн бол ямар эрсдэлтэй вэ? гэдэг мэдээллийг олон нийтэд ойлгомжтой хүргэхгүй бол лабораторийн ажлын бодит үр дүн харагдахгүй.
Иргэдийн итгэлийг сэргээхийн тулд зөвхөн шинжилгээ хийх бус, үр дүнгээ ил тод мэдээлдэг байх шаардлагатай.
Эм, эмнэлгийн хэрэгслийн Үндэсний лавлагаа лабораторийн ахлах шинжээч, Химич Б.Дашнямтай ярилцлаа.
– Засгийн газрын зүгээс дотоодод худалдаалагдаж буй эмүүдийг нэг сарын хугацаанд шалгана гэж мэдэгдсэн. Өнөөдрийн байдлаар ажил ямар шатандаа явж байна вэ?
- Нэг сарын хугацаанд төрөөс хөнгөлөлттэй үнээр олгодог бүх нэр төрлийн эмүүдээс сорьц авч шинжлэх ажил хийгдэж байна. Харин зах зээл дээр байгаа бүх эмийг нэг бүрчлэн шинжилнэ гэдэг боломжгүй. Бид авсан дээжийн хүрээнд чанарын үнэлгээ хийнэ.
– Эмийн чанарын шинжилгээний хариу хэр найдвартай гардаг вэ?
- Шинжилгээ олон улсад баталгаажсан арга зүй, стандартын дагуу хийгддэг. Хэн нэгний субъектив дүгнэлтээр биш, багажийн хэмжилт, шинжлэх ухааны үндэслэл дээр тулгуурлан гардаг учраас үр дүн найдвартай байдаг.
– Иргэдийн дунд “гадаадын эм илүү үйлчилгээтэй” гэсэн ойлголт байдаг. Үүнд та ямар тайлбар өгөх вэ?
- Ижил найрлагатай эм байсан ч үйлдвэрлэгчийн технологи, түүхий эдийн чанар, үйлдвэрлэлийн хяналт зэргээс шалтгаалан ялгаа гарч болно. Тиймээс бүх эм ижил үйлчилгээтэй гэж шууд хэлэх боломжгүй.Бас иргэд аливаа төрлийн эм хэрэглэхдээ хэрхэн хэрэглэж, гам барьж байна уу гэдгээс ихээхэн хамаардаг.
– Иргэд эмийн чанартай холбоотой гомдлоо хэрхэн гаргах вэ?
- Лаборатори хувь хүнээс шууд дээж хүлээн авдаггүй. Харин иргэн холбогдох хяналтын байгууллагад гомдол гаргасны үндсэн дээр асуудлыг шийдвэрлэх боломжтой. Аж ахуй нэгжүүдээс харин хүлээн авах боложмтой.
– Зах зээлд аюултай эсвэл шаардлага хангахгүй эм илэрвэл иргэдэд хэрхэн мэдээлэх вэ?
- Шинжилгээний дүнг холбогдох байгууллагад хүргүүлдэг. Тэдгээр байгууллагаас хууль, журмын хүрээнд шаардлагатай арга хэмжээг авдаг. Түүнээс биш бид эндээс шууд олон нийтэд мэдээллэнэ гэж байхгүй.
– Цаашид ямар ажлууд хийхээр төлөвлөж байна вэ?
- ДЭМБ-ын дэмжлэгтэйгээр нийт 49 нэр төрлийн 77 тоног төхөөрөмж нийлүүлэхээр төлөвлөснөөс одоогоор 18 нэр төрлийн 31 төхөөрөмж хүлээн аваад байна. Цаашид төрөөс хөнгөлөлттэй олгож буй эмүүдийг бүрэн хамруулан шинжилж, дүгнэлтийг холбогдох байгууллагуудад хүргүүлэх ажлыг шат дараатай хэрэгжүүлнэ.
Эм, эмнэлгийн хэрэгслийн Үндэсний лавлагаа лаборатори ашиглалтад орсон нь Монголын эрүүл мэндийн салбарын томоохон дэвшил мөн. Гэхдээ бодит үр дүн нь хэдэн мянган дээж шинжилсэн тоогоор хэмжигдэхгүй. Харин чанаргүй эмийг илрүүлж чадсан уу, зах зээлээс татаж чадсан уу, иргэдэд мэдээлж чадсан уу, эмийн чанарт итгэх итгэлийг сэргээж чадсан уу гэдгээр үнэлэгдэх болно.
Өнөөдөр тавигдах ёстой хамгийн чухал асуулт бол лаборатори нээгдсэн эсэхэд биш, харин эмийн чанарыг үнэхээр хянаж чадах уу гэсэн асуулт юм.
0
0
0
0
0
0
0
0
