Үе үеийн засгийн газрын сайдын томилгоонд нэр нь яригддаг Г.Тэмүүлэн
Боловсролын салбарын төсөв тойрсон маргаан сүүлийн өдрүүдэд зөвхөн хэдэн сургууль, цэцэрлэгт хэдэн төгрөг хуваарилсан тухай асуудлаас хальж, төрийн бодлого хэний эрх ашигт үйлчилж байна вэ гэсэн асуултыг дахин сөхөв. Нэг талд нь байгууллагын дэргэдэх улсын цэцэрлэгийг хувийн хэвшил өөрийн хөрөнгөөр байр, тоног төхөөрөмжөөр хангаж байгаа тухай тайлбар байна. Нөгөө талд нь “Гэрт ойр сургууль” хөтөлбөрийн хүрээнд Ерөнхий сайд Н.Учралын хамаарал бүхий гэх асуудал яригдсан “Их Засаг кинг” сургуульд 3.5 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт төлөвлөгдсөн эсэх талаарх зөрүүтэй мэдэгдлүүд үргэлжилж байна.
Энэ хоёр асуудлыг хооронд нь шууд адилтгах боломжгүй. Гэхдээ аль аль нь төрийн боловсролын бодлого, төсвийн зарцуулалт, хувийн хэвшлийн оролцоо, улс төрийн албан тушаалтнуудын ашиг сонирхлын заагийг тодорхой болгох шаардлагатайг харуулж байна.
ТЭСО-гийн цэцэрлэг
Боловсролын сайд Л.Энх-Амгалан “ТЭСО группийн хоёр цэцэрлэг улсаас 1.3 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт авдаг” гэх мэдээлэл хийсэн. Үүний дараа АН-ын дарга О.Цогтгэрэл уг мэдээллийг няцааж, цэцэрлэгүүдийн үйл ажиллагааны нөхцөл, хөрөнгө оруулалтын талаар тайлбар өглөө.
Түүний хэлснээр Л.Энх-Амгалан 2022 оны зургаадугаар сарын 20-нд байгууллагын дэргэдэх цэцэрлэг ажиллуулах санаачилгыг ТОП 100 аж ахуйн нэгж манлайлж хэрэгжүүлэх талаар мэдээлж байсан. Тухайн үед байгууллагууд улсын цэцэрлэгийг өөрийн байрандаа үнэ төлбөргүй ажиллуулах нөхцөлөөр хангах хүсэлт тавьсан гэх тайлбарыг О.Цогтгэрэл хийсэн юм.
О.Цогтгэрэлийн өгсөн мэдээллээр ТЭСО группийн дэргэд анх Сүхбаатар дүүргийн 55 дугаар цэцэрлэгийн харьяа цэцэрлэг ажиллаж байсан бөгөөд үйлдвэрийн байр шилжсэнтэй холбоотойгоор уг цэцэрлэг татан буугджээ. Харин одоо Хан-Уул дүүргийн 322 дугаар цэцэрлэгийн харьяа цэцэрлэг шинээр ажиллаж байгаа аж. Тэрбээр ТЭСО групп зөвхөн цэцэрлэг ажиллуулахын тулд таван тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийж, дахин 500 сая төгрөгөөр тохижуулан, тоног төхөөрөмжийг улсын цэцэрлэгт үнэ төлбөргүй ашиглуулж байгаа гэж мэдэгдсэн. Мөн цэцэрлэгийн эрхлэгч болон албан ажилтнуудыг улсаас томилон ажиллуулж байгаа ч байр, тоног төхөөрөмжийн зардлыг ТЭСО групп хариуцдаг гэж тодотгосон.
Энд нэг чухал ялгаа бий. Улсаас цэцэрлэгийн үйл ажиллагаанд зориулан ажиллах хүч, хувьсах зардал, бусад санхүүжилт олгож байгаа эсэх нь нэг асуудал. Харин хувийн хэвшил өөрийн хөрөнгөөр байр, тоног төхөөрөмжөөр хангаж байгаа нь өөр асуудал.
Тиймээс “улсаас санхүүжилт авдаг” гэх мэдээлэл үнэн зөв эсэхийг тогтоохын тулд зөвхөн цэцэрлэгийн нэр, харьяаллыг бус төсвийн гүйлгээ, санхүүжилтийн зориулалт, ажилтны цалин, хүүхдийн хувьсах зардал, байр ашиглалтын нөхцөл зэргийг тусад нь тодруулах шаардлагатай.
Өөрөөр хэлбэл, улсын цэцэрлэг хувийн байгууллагын байранд ажиллаж байна гэдэг нь тухайн байгууллага төрөөс бүхэлд нь санхүүжилт авдаг гэсэн үг биш. Харин төрийн үйлчилгээ хувийн хөрөнгөөр бий болсон дэд бүтцэд түшиглэж байгаа бол тэр харилцаа ямар гэрээ, ямар нөхцөл, ямар төсвийн механизмаар хэрэгжиж байгааг ил тод болгох ёстой.
“Их Засаг кинг”-ийн 3.5 тэрбум: Судалгаа юу, төсвийн тооцоолол уу?
Харин “Гэрт ойр сургууль” хөтөлбөрийн хүрээнд яригдсан 3.5 тэрбум төгрөгийн асуудал өөр шинжтэй.
Өнгөрсөн долоо хоногт УИХ-ын Өргөдлийн байнгын хороогоор 50 тэрбум төгрөгийн төсөвтэй “Гэрт ойр сургууль” хөтөлбөрийн асуудлыг хэлэлцэх үеэр Ерөнхий сайд Н.Учралын хамаарал бүхий гэх “Их Засаг кинг” сургуульд 3.5 тэрбум төгрөг төлөвлөсөн гэх мэдээлэл ил болсон. Ерөнхий сайд Н.Учрал уг мэдээллийг эрс няцааж, “Их Засаг кинг” сургууль хүсэлт тавиагүй, мөнгө төлөвлөгдөөгүй гэж мэдэгдсэн. Улмаар уг асуудлаар Авлигатай тэмцэх газарт шалгуулахаар хандсан. Харин Боловсролын сайд Л.Энх-Амгалан энэ талаар тайлбарлахдаа 3.5 тэрбум төгрөгийг “судалгаа” гэж нэрлэсэн. Тэрбээр өнөөдөр ч уг байр сууриа давтан мэдэгдэв.
Гэвч төсвийн баримтад хүүхдийн тоо, нэг хүүхдэд ногдох хувьсах зардал, нийт дүн гэсэн тодорхой тооцоолол туссан бол үүнийг зөвхөн “судалгаа” гэж нэрлэхэд хангалттай юу гэсэн асуулт гарч байна. Тухайлбал, “Их Засаг кинг” сургуульд 640 хүүхдээр тооцож, нэг хүүхдэд 5.5 сая төгрөгийн хувьсах зардал олгохоор төлөвлөсөн гэх мэдээлэл яригдсан.
Эндээс “мөнгө төлөвлөгдсөн” болон “мөнгө олгогдсон” гэсэн хоёр ойлголтыг ялгах шаардлагатай. Төсөвт тооцоолол туссан байж болох ч батлагдсан эсэх, гүйцэтгэл гарсан эсэх, санхүүжилт шилжсэн эсэхийг төсвийн гүйцэтгэл, санхүүгийн тайлангаар шалгана.
Гэхдээ нөгөө талд нь “судалгаа байсан” гэх тайлбар ч дангаараа хангалттай тайлбар болж чадахгүй. Учир нь судалгаа нэртэй баримт бичигт тодорхой сургууль, тодорхой хүүхдийн тоо, нэг хүүхдийн хувьсах зардал, нийт санхүүжилтийн дүн орсон бол тэр тооцоолол ямар шалгуураар хийгдсэн, бусад сургуулиас яагаад ялгаатай тооцогдсон, ямар үндэслэлээр сонгогдсон нь тодорхой байх ёстой.
Төсвийн бодлого уу, улс төрийн ашиг сонирхол уу?
Боловсролын салбарын төсөв бол зөвхөн нэг жилийн санхүүгийн төлөвлөгөө биш. Энэ нь хүүхэд хаана, ямар орчинд суралцах, төр ямар үйлчилгээг өөрөө үзүүлэх, ямар үйлчилгээг хувийн хэвшлээр гүйцэтгүүлэх, нийтийн мөнгийг ямар шалгуураар хуваарилах тухай бодлогын сонголт юм.
Гэтэл өнөөдөр боловсролын салбарын санхүүжилтийн асуудалд бодлогын шалгуураас илүү улс төрийн маргаан давамгайлж байна. Хотын захын улсын сургуулиудад 60–70 хүүхэд нэг ангид чихцэлдэж, гурван ээлжээр хичээллэх асуудал яригдсаар байхад зарим цөөн сургуульд олон тэрбум төгрөгийн санхүүжилт төлөвлөсөн гэх мэдээлэл гарч ирж байна. Энэ нь төсвийн мөнгө хаашаа чиглэх ёстой вэ гэсэн асуултыг зайлшгүй тавина.
Хэрэв төрийн зорилго нь хүүхэд бүрт гэрт нь ойр сургууль, хүртээмжтэй боловсролын үйлчилгээ хүргэх юм бол санхүүжилтийн гол шалгуур нь тухайн сургуулийн нэр, өмчлөгчийн хамаарал бус, хүүхдийн хэрэгцээ, анги дүүргэлт, сургалтын хүртээмж, дэд бүтцийн ачаалал, хөрөнгө оруулалтын бодит шаардлага байх ёстой.
Харин хувийн сургуульд төрийн санхүүжилт олгох бодлого хэрэгжүүлж байгаа бол тэр нь бүх хувийн сургуульд адил тэгш үйлчлэх үү, эсвэл тодорхой сургуулиудад давуу нөхцөл үүсгэх үү гэдэг нь ил тод байх ёстой. Төр хувийн хэвшлийн боловсролын байгууллагатай хамтран ажиллаж болно. Гэхдээ төрийн мөнгө хувийн байгууллагад очиж байгаа нөхцөлд ашиг сонирхлын зөрчил үүсэхээс сэргийлэх, сонгон шалгаруулалт, шалгуур, санхүүжилтийн үндэслэл, үр дүнг нийтэд нээлттэй болгох нь зайлшгүй.
Ялангуяа шийдвэр гаргах түвшний албан тушаалтантай хамаарал бүхий байгууллага төсвийн санхүүжилт авах асуудал яригдсан тохиолдолд тайлбар нь илүү нарийн, баримт нь илүү тодорхой байх ёстой. Энэ нь тухайн байгууллага буруутай гэсэн дүгнэлт биш. Харин төрийн шийдвэр гаргалтад итгэх итгэлийг хамгаалах шаардлага юм.
Нэг нь байр өгсөн, нөгөө нь төсөвт орсон гэх маргаан
О.Цогтгэрэл ТЭСО группийн цэцэрлэгийн асуудлыг “улсаас нэг ч төгрөг авалгүй, хувийн хэвшил өөрийн хөрөнгөөр улсын цэцэрлэгийг байр, тоног төхөөрөмжөөр хангаж байгаа” гэж тайлбарласан. Харин Л.Энх-Амгалан сайдын хэлсэн 1.3 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт яг ямар зориулалттай, ямар хугацаанд, ямар байгууллагад олгогдсон эсэх нь тодорхой болох шаардлагатай.
Нөгөө талд “Их Засаг кинг” сургуулийн 3.5 тэрбум төгрөгийн асуудалд Ерөнхий сайд “мөнгө төлөвлөөгүй” гэж мэдэгдэж байхад Боловсролын сайд “судалгаа байсан” гэж тайлбарлаж байна. Энэ хоёр байр суурийн зөрүүг улс төрийн маргаанаар бус төсвийн баримтаар шийдэх ёстой.
Төсвийн тооцоолол байсан уу? Байсан бол ямар шатанд байсан бэ? Батлагдсан уу? Санхүүжилт олгогдсон уу? Ямар шалгуураар тухайн сургуулийг сонгосон бэ? Бусад сургуулиудтай ижил нөхцөлөөр тооцсон уу? Эдгээр асуултад хариулт өгч байж “судалгаа” гэх нэр томьёо бодит утгаа олно.
Боловсролын салбарын асуудлыг улс төрийн зэвсэг болгох нь
Өнөөдөр талууд бие биеийнхээ тайлбарыг няцаахдаа боловсролын салбарын бодит асуудлыг улс төрийн маргааны хэрэгсэл болгож байна.
АН-ын дарга О.Цогтгэрэл Л.Энх-Амгалан сайдын мэдэгдлийг улс төрийн дайралт гэж үзэж, “авлига, албан тушаалын наймаа” гэх хүнд үгсээр хариу барьсан. Харин эрх баригч талын зүгээс ТЭСО группийн цэцэрлэгийн санхүүжилтийг жишээ болгон гаргаж ирж байгаа нь хувийн хэвшил, төрийн үйлчилгээний харилцааг улс төрийн маргаанд оруулж буй хэлбэр болж байна.
Гэхдээ аль нэг талын улс төрийн мэдэгдэл өөрөө баримт биш. Авлига, ашиг сонирхлын зөрчил, төсвийн хууль зөрчсөн эсэхийг холбогдох баримт, шалгалт, аудит, хууль хяналтын байгууллагын дүгнэлтээр тогтооно.
Харин улс төрчдийн үүрэг бол нэгнийгээ буруутгахын өмнө төсвийн шийдвэрээ тайлбарлах явдал. Яагаад энэ сургуульд ийм хэмжээний мөнгө тооцсон бэ? Яагаад өөр сургуулиудын хэрэгцээ өөрөөр үнэлэгдсэн бэ? Төрийн санхүүжилт хувийн хэвшилд очихдоо ямар шалгууртай вэ? Хүүхдийн эрх ашиг, боловсролын хүртээмжийг нэгдүгээрт тавьсан уу? Эдгээр асуултад хариулахгүйгээр “авлигачид”, “худалчид”, “судалгаа”, “санхүүжилт” гэх улс төрийн үгсээр маргалдах нь төсвийн бодит асуудлыг бүдгэрүүлнэ.
Хэрэв хувийн хэвшил улсын цэцэрлэгт үнэ төлбөргүй байр гаргаж өгч, төр хүүхдүүдэд үйлчилгээ үзүүлж байгаа бол энэ хамтын ажиллагаа бодит үр дүнтэй эсэхийг хэмжих ёстой. Хэдэн хүүхэд хамрагдсан бэ? Улсын төсөвт ямар хэмнэлт гарсан бэ? Байр, тоног төхөөрөмжийн ашиглалт ямар нөхцөлтэй вэ? Цаашид төрийн санхүүжилт ямар зарчмаар үргэлжлэх вэ?
Хэрэв хувийн сургуульд төрийн санхүүжилт олгох гэж байгаа бол мөн адил шалгуур тодорхой байх ёстой. Хүүхдийн тоо, сургалтын чанар, анги дүүргэлт, хүртээмж, төлбөрийн нөхцөл, төрийн хөрөнгө оруулалтын үр өгөөжийг олон нийтэд нээлттэй тайлбарлах шаардлагатай. Өнөөдрийн маргаан нэг сургуулийн 3.5 тэрбум төгрөгөөр дуусахгүй. Энэ бол төрийн боловсролын бодлого хувийн хэвшилтэй хэрхэн огтлолцох вэ, төсвийн мөнгө хэний хэрэгцээг түрүүлж хангах вэ, улс төрийн албан тушаалтнуудын хамаарал бүхий байгууллагад төрийн санхүүжилт олгохдоо ямар хамгаалалт байх вэ гэсэн том асуудлын нэг хэсэг.
Боловсролын салбарын төсөвт улс төрийн ашиг сонирхол орж ирэх бүрд хамгийн түрүүнд хохирох эрсдэлтэй зүйл нь зөвхөн мөнгө биш. Харин төрийн шийдвэрт итгэх иргэдийн итгэл, хүүхэд бүрт тэгш боломж олгох зарчим юм.
0
0
0
0
0
0
0
0
