Эрт илрүүлбэл хавдар бүрэн эмчлэгдэх боломжтой: ХЭҮА Хөвсгөл аймагт хэрэгжиж эхэллээ
Монголчуудын “хот хоорондын замын хураамж” гэж нэрлэдэг олон улс, улсын чанартай авто зам ашигласны төлбөр ирэх наймдугаар сарын 1-нээс шинэ тарифаар мөрдөгдөж эхэлнэ. Засгийн газрын 2026 оны долоодугаар сарын 1-ний өдрийн 273 дугаар тогтоолоор тээврийн хэрэгслийн ангиллаас хамааран төлбөрийг 2-5 дахин нэмэгдүүлэхээр шийдвэрлэсэн нь сүүлийн жилүүдэд авто замын салбарт хийгдэж буй хамгийн том өөрчлөлтийн нэг болоод байна.
Энэ шийдвэр зөвхөн төлбөр нэмсэн асуудал биш. Үүний цаана олон жил хуримтлагдсан санхүүжилтийн дутагдал, жилээс жилд өсөн нэмэгдэж буй автомашины хөдөлгөөн, шаардлагатай засвар хийгдээгүй замууд, төлөгдөөгүй их хэмжээний төлбөр гэсэн хэд хэдэн асуудал зэрэгцэн оршиж байна.
Мянган төгрөг байсан төлбөр таван мянга болов
Шинэ тарифаар суудлын автомашин өмнө нь нэг удаагийн нэвтрэлтэд 1000 төгрөг төлдөг байсан бол одоо 5000 төгрөг төлнө. Харин ачааны автомашины төлбөр 10000 төгрөгөөс 20000 төгрөг болж өсжээ. Зарим ангиллын тээврийн хэрэгслийн хувьд өсөлт хоёр дахин байгаа бол суудлын автомашины хувьд тав дахин нэмэгдсэн нь хамгийн өндөр өсөлтөд тооцогдож байна.
Шинэ тариф Улаанбаатар хотоос орон нутаг руу чиглэсэн бүх улсын чанартай авто зам болон аймаг хоорондын хатуу хучилттай авто замуудад мөрдөгдөнө. Мөн Алтанбулаг-Улаанбаатар-Замын-Үүд чиглэлийн олон улсын авто зам энэ зохицуулалтад хамрагдах юм.
Өнөөдөр Монгол Улсад нийт 111916.7 км авто зам бий. Үүнээс олон улс болон улсын чанартай 7956.8 км нь хатуу хучилттай зам юм. Бүх 21 аймаг нийслэлтэй хатуу хучилттай авто замаар холбогдож 100 гаруй сум, хилийн таван боомт мөн энэ сүлжээнд багтаад байна.
Сүлжээ өргөжихийн хэрээр засвар арчлалтын хэрэгцээ ч дагаж өссөн. Авто замын ашиглалтын нормоор хатуу хучилттай замыг зургаан жил тутамд ээлжит засварт оруулж 13 жил тутамд их засвар хийх шаардлагатай байдаг. Гэвч бодит байдал дээр ийм хэмжээний хөрөнгө улсын төсөвт тусдаггүй. Зам, тээврийн яам жил бүр шаардлагатай хөрөнгийн саналаа улсын төсөвт хүргүүлдэг боловч хэрэгцээнийхээ ердөө 12-13 хувийг л шийдвэрлүүлдэг байна. Өөрөөр хэлбэл замын засвар хийх шаардлагатай арван километр тутмын найм гаруй нь санхүүжилтгүй үлддэг гэсэн үг. Үүн дээр барилгын материал, шатахуун, техник ашиглалтын үнэ огцом өссөн нь нөхцөл байдлыг улам хүндрүүлжээ.
Иймээс Засгийн газар авто зам ашигласны төлбөрийг нэмэгдүүлэх замаар Авто замын санд төвлөрөх орлогыг өсгөж засварын хөрөнгийг нэмэгдүүлэх зорилт тавьж байгаа юм.
Цахим систем орлого өсгөсөн ч өр улам ихэсчээ
Зам ашигласны төлбөрийг бүрэн цахим хэлбэрт шилжүүлэх ажил 2022 онд эхэлсэн. Тухайн үед таван төлбөр авах цэг цахимжиж 1.6 тэрбум төгрөгийн нэхэмжлэл үүссэний 1.2 тэрбумыг нь төлүүлж чадсан байна. Төлөгдөөгүй үлдсэн дүн 400 сая төгрөг байжээ. Харин систем өргөжин 2024 онд найман цэг цахимжихад нийт нэхэмжлэл 17 тэрбум төгрөг хүрч өссөн байна. Үүнээс 14 тэрбум төгрөг төлөгдөж гурван тэрбум төгрөг үлдсэн байна.
2025 онд 12 төлбөр авах цэг цахим системд шилжихэд нийт нэхэмжлэл 23.5 тэрбум төгрөг болж дахин өссөн. Гэвч үүнээс ердөө 15 тэрбум төгрөг төлөгдөж найман тэрбум төгрөг төлөгдөөгүй үлджээ. Харин 2026 оны эхний зургаан сарын байдлаар 22.7 тэрбум төгрөгийн нэхэмжлэл үүссэнээс зөвхөн есөн тэрбум төгрөг төлөгдөж 13.7 тэрбум төгрөгийн өр үлдээд байна.
Эндээс хамгийн тод харагдаж байгаа зүйл нь цахим систем орлого бүртгэх чадварыг эрс нэмэгдүүлсэн боловч төлбөр төлөлтийн сахилга ижил хэмжээгээр сайжраагүй явдал юм. Өмнө нь бүртгэгддэггүй байсан хөдөлгөөн бүгд цахимд бүртгэгдэх болсон ч төлбөрөө хугацаанд нь төлөх иргэдийн хувь хангалттай өсөөгүй байна.
420 мянган автомашин төлбөрийн өртэй байна
Өнөөдрийн байдлаар улсын хэмжээнд 420 мянга гаруй тээврийн хэрэгсэл дээр нийт 20 орчим тэрбум төгрөгийн төлөгдөөгүй нэхэмжлэл бүртгэгджээ.
Энэ дунд 500 мянгаас нэг сая төгрөгийн төлбөрийн өртэй 2183 иргэн, аж ахуйн нэгж байгаа бол нэг сая төгрөгөөс дээш төлбөр хуримтлуулсан 637 эзэмшигч байна. Энэ нь зарим жолооч олон сарын турш төлбөрөө огт барагдуулаагүйг илтгэж байгаа бөгөөд шинэ журам хэрэгжиж эхэлснээр ийм тохиолдолд илүү хатуу арга хэмжээ авах нөхцөл бүрдэнэ.
Зам, тээврийн сайдын А/226 дугаар журмын дагуу жолооч төлбөрөө төлөөгүй байсан ч эхний 20 удаа төлбөр авах цэгээр чөлөөтэй нэвтрэх боломжтой. Харин 21 дэх удаагийн нэвтрэлтээс эхлэн төлбөр авах цэг дээр саатуулж төлбөрийг бүрэн барагдуулах хүртэл шаардлагатай арга хэмжээ авах зохицуулалттай.
Үүнээс гадна цахим нэхэмжлэлээ 30 хоногийн дотор төлөөгүй бол хоног бүр 0.5 хувийн алданги тооцох юм. Хугацаа удаашрах тусам үндсэн төлбөрөөс давсан хэмжээний алданги үүсэх эрсдэлтэй тул жолооч нарын хувьд тухай бүрд нь төлөх нь илүү ашигтай болж байна.
2026 оноос эхлэн улсын хэмжээнд байрлах 33 төлбөр авах цэг бүгд цахим хэлбэрээр ажиллаж эхэлсэн. Ингэснээр жолооч нар бэлэн мөнгөөр тооцоо хийх шаардлагагүй болж төлбөрийн цэг дээрх дараалал, түгжрэлийг бууруулсан гэж Зам, тээврийн яам мэдээлж байна. Төлбөрөө ezam.mn, E-Mongolia, eBarimt, AutoBox, HiPay, Gerege, SocialPay, QPay, Toki, MostMoney зэрэг цахим сувгаар төлөх боломжтой болсон нь үйлчилгээний хүртээмжийг өмнөхөөс илүү нэмэгдүүлжээ.
0
0
0
0
0
0
0
0
