Өнөөдөр УИХ-ын хоёр байнгын хороо, нэг дэд хороо, зургаан ажлын хэсгийн хуралдаан болно
Өнөөдөр улсын төсвийн тогооноос бүгд хооллож байна.
Төрийн албан хаагчид цалин, тэтгэмж, иргэд, эмзэг бүлгийнхэн тэтгэвэр, тэтгэмж, халамж, аж ахуй нэгжүүд төсөвтөө татвараа төлдөг ч ажилтан, алба хаагчид нь нийгмийн даатгалын үр өгөөж, төсвийн ажлын гүйцэтгэл, тендер гээд улсын төсөв бүгдийг нь хооллож байна.
10 хүрэхгүй жилийн дотор Монгол Улсын төсвийн хүрээ 10 гаруй их наяд төгрөгөөр тэлж, 2026 онд 26 их наяд төгрөгийн төсвийг УИХ-аас баталсан. Гэхдээ оны эхний улирлаар төсөв маань 1,3 их наяд төгрөгийн алдагдалтай явж байна.
Засгийн газар эмч, эмнэлгийн ажилтнууд, багш нарын цалинг 50% нэмнэ гэсэн амлалтаа биелүүлнэ гэж дахин амласан. Гэхдээ цалинг улс төрч биш улсын төсөв л өгнө. Хүн бол уйлмаар байдалд төсөв орсон. Эдгээрээс харахад Монгол Улсын эдийн засгийн хамгийн эмзэг цэг нь ТӨСӨВ болоод байна.
Зарим нэг тоог харцгаая.
Сүүлийн жилүүдэд эдийн засгийн өсөлт 5–7 хувийн хооронд хадгалагдаж байгаа ч төсвийн тэлэлт, дотоод эрэлтийн огцом нэмэгдэл нь үнийн дарамтыг тогтмол өндөр түвшинд барьж буйг тоон үзүүлэлтүүд харуулж байна. 2025 онд төсвийн нийт зарлага ДНБ-ий 38 орчим хувьд хүрч, цар тахлын өмнөх үеэс даруй 10 орчим нэгж хувиар тэлсэн нь эдийн засаг дахь мөнгөний эргэлтийг огцом нэмэгдүүлсэн. Үүний үр дүнд инфляц 2024 онд 9 хувьд хүрч байсан бол 2026 оны байдлаар 7–8 хувийн түвшинд хадгалагдаж, Монголбанкны зорилтот 6 хувиас тогтмол давсан хэвээр байна.
Төсвийн бодлого инфляцад нөлөөлж буй гол суваг нь халамж, цалин, хөрөнгө оруулалтын зардлын өсөлтөөр дамжин дотоод эрэлтийг хэт өдөөж буй явдал юм. Тухайлбал, төрийн албан хаагчдын цалин сүүлийн хоёр жилд нийлбэр дүнгээр 30 гаруй хувиар нэмэгдсэн нь өрхийн орлогыг богино хугацаанд өсгөсөн ч нийлүүлэлтийн чадавх дагаагүй нөхцөлд хэрэглээний үнийн өсөлт рүү шууд шилжсэн. Мөн нийгмийн халамжийн зардал ДНБ-ий 7–8 хувьд хүрч, бэлэн мөнгөний шилжүүлэг өрхийн хэрэглээг тэлсэн нь хүнсний болон импортын барааны үнийг өсгөх нэг хүчин зүйл болж байна. Үүний зэрэгцээ төсвийн хөрөнгө оруулалтын зардал 2025 онд 5 их наяд төгрөг давсан нь барилгын салбар дахь эрэлтийг огцом нэмэгдүүлж, барилгын материал, хөдөлмөрийн зардлын инфляцыг давхар өдөөжээ.
Нөгөө талаас, төсвийн орлого өссөн нь инфляцын дарамтыг зөөлрүүлэх бус, харин ч зарлагын тэлэлтийг улам дэмжих хөшүүрэг болж байна. Уул уурхайн өндөр орлогоос шалтгаалан 2025 онд төсвийн орлого 25 их наяд төгрөгт хүрч, өмнөх оноос 20 гаруй хувиар өссөн боловч энэ өсөлт хуримтлал үүсгэх бус, шууд зарлагын өсөлт рүү шилжсэн. Ингэснээр эдийн засагт орж буй цэвэр мөнгөний урсгал нэмэгдэж, эрэлтэд суурилсан инфляцын дарамт тогтмол хадгалагдаж байна. Өөрөөр хэлбэл, төсөв тэлэх тусам инфляц буурах бус, тодорхой хугацааны хоцролттойгоор дахин өсөх хандлага ажиглагдаж байна.
Инфляцад нөлөөлж буй хоёр дахь том суваг нь төсвийн алдагдал ба санхүүжилт юм. Сүүлийн жилүүдэд төсвийн алдагдал ДНБ-ий 2–4 хувийн хооронд хэлбэлзэж байгаа бөгөөд энэ алдагдлыг дотоод зах зээлээс бонд гаргах замаар санхүүжүүлж байна. Ингэснээр зах зээл дэх мөнгөний нийлүүлэлт нэмэгдэхийн зэрэгцээ зээлийн хүү өндөр түвшинд хадгалагдах шалтгаан болж, хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалтыг шахах сөрөг нөлөө үзүүлж байна. Нөгөө талаар, төсөв тэлэх үед Монголбанк мөнгөний бодлогоо чангаруулах замаар инфляцыг барих шаардлагатай болдог. Энэ нь бодлогын хүүг өндөр түвшинд хадгалах нөхцөл үүсгэж, эдийн засгийн өсөлтийг сааруулах эрсдэл дагуулдаг. Өөрөөр хэлбэл, төсөв ба мөнгөний бодлого хоорондоо зөрчилдөх шинжтэй болж байна.
Гадаад орчны нөлөө энэ тэнцвэрийг улам эмзэг болгож байна. Эрчим хүч, шатахууны импортын үнэ өсөх үед төсвийн зардал нэмэгдэж, үүнийг дагаад инфляц өсөх давхар дарамт бий болдог. Монгол Улс шатахууныхаа 90 гаруй хувийг импортолдог тул нефтийн үнийн өсөлт шууд инфляцад дамждаг. Үүн дээр төсвийн зардлын тэлэлт нэмэгдэхэд “импортын инфляц + дотоод эрэлтийн инфляц” давхардаж, үнийн өсөлтийг илүү тогтворгүй болгодог. 2026 оны хувьд инфляц 7.4 хувь орчимд хадгалагдана гэсэн төсөөлөл байгаа ч төсвийн зардал дахин тэлбэл энэ үзүүлэлт 8 хувиас давах эрсдэл бодитоор оршиж байна.
Монгол Улсын төсөв инфляцын гол өдөөгч хүчин зүйлсийн нэг хэвээр байна. Богино хугацаанд төсвийн тэлэлт эдийн засгийн өсөлтийг дэмжиж, орлогыг нэмэгдүүлдэг ч нийлүүлэлтийн суурь хангалтгүй нөхцөлд энэ өсөлт шууд инфляц руу шилждэг бүтэцтэй хэвээр байна. Тиймээс төсвийн бодлогын гол сорилт нь зарлагын хэмжээг тэлэх эсэхээс илүү, түүний бүтэц, үр ашиг, хуримтлалын бодлого руу шилжих шаардлага болж байна. Хэрэв уул уурхайн орлогын өсөлтийг шууд зарцуулсаар байвал инфляц дунд хугацаанд өндөр түвшинд “түгжигдэх” эрсдэлтэй бөгөөд харин эсрэгээр нь төсвийн сахилга батыг сайжруулж, илүүдэл орлогыг хуримтлуулж чадвал инфляцыг тогтворжуулах бодит боломж бий.
0
0
0
0
0
0
0
0
