“Бар эрээн” даашинзны цаадах загварын салбарын тогтвортой хөгжил

Загварын салбар гэдэг зөвхөн шинэ хувцас, тайз, брэнд, гоо зүйгээр хэмжигдэх ойлголт биш. Бидний өдөр бүр өмсдөг нэг цамц, нэг даашинзны цаана түүхий эд, усны хэрэглээ, үйлдвэрлэл, тээвэрлэлт, хог хаягдал гээд байгаль орчинд нөлөөлөх асар том үйлдвэрлэлийн сүлжээ бий. Сүүлийн жилүүдэд дэлхий нийтээр “Fast Fashion” буюу хурдан загварын үйлдвэрлэлээс татгалзаж, “Sustainable Fashion” буюу тогтвортой загвар руу шилжих тухай илүү хүчтэй ярих болсон нь ч учиртай.

Хурдан загвар гэдэг нь улирал бүр шинэ загвар гаргаж, богино хугацаанд асар их хэмжээний хувцас үйлдвэрлэн, хэрэглэгчдийг байнга шинэ зүйл худалдаж авахад уриалдаг үйлдвэрлэлийн хэлбэр юм. Хямд үнэтэй, олон сонголттой учраас хэрэглэгчдэд хүртээмжтэй мэт боловч түүний цаана байгаль орчинд үлдэх асар их ул мөр бий.

Их хэмжээний ус зарцуулсан үйлдвэрлэл, синтетик болон хуванцар гаралтай материал, богино хугацааны хэрэглээ, улмаар хогийн цэгт очдог олон сая тонн хувцас нь загварын салбарын өмнө тулгарч буй хамгийн том асуудлуудын нэг болжээ.

Өөрөөр хэлбэл, “өмсөөд л хаядаг” соёлын эрин үе дуусах ёстой гэсэн санааг дэлхий нийт ярьж байна. Тиймээс ч “Fast Fashion is Over” гэх ойлголт нь зөвхөн загварын чиг хандлага бус, хэрэглээний соёлоо өөрчлөх тухай уриалга болжээ.

Загвар бол зөвхөн хувцас биш, нийгэмд хүргэх дуу хоолой

Энэ асуудлыг топ модель Х.Бадамцэцэг өөрийн КОП17-ийн үеэр өмссөн “бар эрээн” хээтэй даашинзтай холбон тайлбарласан юм.

Тэрбээр, “Миний КОП17 дээр өмссөн ‘бар эрээн’ даашинз бол цэвэр ноолуураар хийсэн даашинз байсан. Хүмүүс хараад хэт өнгөцхөн дүгнэсэн гэж би бодож байгаа. Загвар гэдэг өмссөн хувцсаараа дамжуулан нийгэмд эерэг ямар нэгэн дуу хоолойг илэрхийлж байдаг хүчтэй зүйл” хэмээн онцолсон юм.

Үнэхээр ч хувцасны өнгө, хээ, гаднах төрхөөр нь хараад шууд дүгнэхээс илүү тухайн бүтээл юугаар, хэрхэн, ямар зорилгоор бүтээгдсэн бэ гэдгийг анхаарах цаг иржээ. Нэг даашинз анх харахад амьтны арьс мэт хээтэй байж болно. Гэхдээ тэр нь жинхэнэ арьс биш, байгальд илүү ээлтэй түүхий эдээр бүтээгдсэн, удаан эдэлгээтэй, хариуцлагатай хэрэглээг илэрхийлсэн бүтээл байж болно.

Эндээс л тогтвортой загварын хамгийн чухал ойлголт гарч ирнэ. Хувцсыг зөвхөн гаднах төрхөөр нь бус, түүний амьдралын мөчлөгөөр нь харах. Түүхий эд нь хаанаас ирсэн бэ, хэр их нөөц зарцуулсан бэ, хэр удаан өмсөж болох вэ, хэрэглэсний дараа байгальд ямар нөлөө үзүүлэх вэ гэдэг асуулт загварын шинэ эрин үеийн гол шалгуур болж байна.

Ноолуур бол байгальд ээлтэй сонголт

Монгол Улс энэ өөрчлөлтийн талаар ярих өөрийн гэсэн онцлогтой. Учир нь Монголын ноолуур бол дэлхийн зах зээлд чанараараа үнэлэгддэг байгалийн гаралтай түүхий эдийн нэг юм.

Ноолуур нь нийлэг, нефтийн гаралтай зарим материалтай харьцуулахад байгалийн гаралтай, био задралд орох боломжтой эслэг гэдгээрээ давуу талтай. Мөн чанартай ноолууран бүтээгдэхүүнийг зөв арчилж хэрэглэвэл богино хугацаанд хаях бус, олон жил өмсөх боломжтой.

Гэхдээ байгальд ээлтэй загвар гэдэг нь зөвхөн “ямар материалаар хийсэн бэ” гэдэг асуултаар дуусахгүй. Мал аж ахуйн үйлдвэрлэлээс эхлээд бэлчээрийн зохистой ашиглалт, түүхий эд боловсруулах арга, будах технологи, ус болон эрчим хүчний хэрэглээ, үйлдвэрлэлийн хаягдал зэрэг бүх үйл явц тогтвортой байх шаардлагатай.

Тиймээс ноолуур байгалийн гаралтай учраас автоматаар бүрэн тогтвортой гэсэн үг биш. Харин хариуцлагатай, ул мөрөө багасгасан үйлдвэрлэлтэй хосолсон тохиолдолд хурдан загварын үйлдвэрлэлээс өөр, илүү тогтвортой сонголт болж чадна.

Илүү ихийг авах биш, илүү удаан өмсөх

Тогтвортой загварын хамгийн гол санаа нь заавал шинэ хувцас худалдаж авах тухай биш. Харин бидэнд байгаа хувцсаа удаан хэрэглэх, чанартай бүтээгдэхүүн сонгох, дахин ашиглах, засварлах, өөрчилж өмсөх, шаардлагагүй худалдан авалтаас татгалзах тухай юм.

Өнөөдөр нэг хувцас моодноос гарахад шууд хаяж, дараагийн трендийг худалдаж авах хэрэглээ бидэнд хэвийн зүйл мэт санагдаж магадгүй. Гэвч энэ бүхний ард үйлдвэрлэлийн асар их нөөц, хөдөлмөр, байгалийн баялаг зарцуулагдаж байдаг.

Тиймээс “Fast Fashion is Over” гэдэг нь маргаашаас эхлээд хүн бүр шинэ хувцас авахаа болино гэсэн үг биш. Харин “би энэ хувцсыг үнэхээр хэрэглэх үү, удаан өмсөх үү, дахин ашиглаж болох уу” гэж худалдан авалт бүрийнхээ өмнө асууж эхлэх тухай ойлголт юм.

Загварын салбар байгаль орчинд асуудал үүсгэгч салбар байхаас гадна шийдлийн нэг хэсэг ч болж чадна. Дизайнерууд хаягдал багатай загвар бүтээж, үйлдвэрлэгчид илүү хариуцлагатай технологи ашиглаж, хэрэглэгчид чанартай, удаан эдэлгээтэй бүтээгдэхүүнийг сонгож чадвал загварын салбарын ирээдүй өөрчлөгдөнө.

Топ модель Х.Бадамцэцэгийн хэлсэнчлэн, загвар бол зүгээр нэг өмсөж гоёх зүйл биш. Загвар бол үзэл санаа, сонголт, заримдаа бүр нийгэмд хүргэх дуу хоолой юм.

Тиймээс дараагийн удаа хэн нэгний өмссөн даашинзыг хараад зөвхөн “ямар хээтэй вэ” гэж асуухаасаа өмнө, “энэ хувцас ямар түүхтэй вэ, юугаар бүтээгдсэн бэ, ямар санаа илэрхийлж байна вэ” гэж асуух нь илүү чухал болж байна. Учир нь загварын дараагийн тренд магадгүй шинэ өнгө, шинэ загвар биш.

Видео: