
УИХ-ын 2020 оны сонгуулиас хойш Ардчилсан нам нам биш болж, Ардчилсан нам хэрүүл, хуваагдал, маргаан, хагаралаараа тэргүүн эгнээнд алхах болов. Монгол Улсын Ардчилсан нийгмийг эхлүүлсэн Ардчилалын алтан хараацайнууд гэгдэж явсан үе тэдэнд саяхан бий. Ингэж бичиж эхэлсний учир Ардчилсан нам хагаралгүй, хуваагдалгүй үе байсан гэдгийг сануулахыг хүслээ.
Үүнээс хойшхи үйл явдал Ардчилсан намын түүхэнд тэмдэглэгдэх хар толбо юм. АН-ыг одоо Ц.Туваан, С.Эрдэнийнх гэж хоёр хуваадаг болов.
АН-ын дарга асан С.Эрдэнийн харьяа АН-ын гишүүд гуравдугаар сарын 20-ны өдөр нэр дэвшигчдээ зарлан, үнэмлэх, батламж гардуулах томоохон үйл ажиллагааг зохион байгуулсан. Түүний харьяанд Л.Гүндалай, Ц.Оюунчимэг, М.Тулгат, Ч.Өнөрбаяр, Ц.Уртнасан нар багтаж байна. Харин АН-ын даргын түр орлон гүйцэтгэгч Ц.Туваан гуравдугаар сарын 15-нд нэр дэвшигчдээ зарлан С.Зориг агсны хөшөөнд цэцэг өргөж сүрийг үзүүлж байв. Тэгвэл Ц.Тувааны харьяанд С.Эрдэнэболд, О.Цогтгэрэл, Д.Пүрэвдаваа, О.Амартүвшин нар багтаж байгаа юм. Үндсэндээ Ардчилсан намын даргад нийт есөн хүн нэр дэвшихээ илэрхийлсэн гэсэн үг юм. Иймд АН-ын гишүүд намын даргаа тодруулах сонгуульд хоёр тусдаа саналаа өгөх цаг хаяанд ирлээ.
-9 НЭР ДЭВШИГЧИЙН АЛЬ НЬ ХУУЛЬ ЁСНЫ ДАРГА БОЛОХ ВЭ?-
Ардчилсан намын гишүүдийн өмнө хаана, хэнд саналаа өгөх хүндхэн сорилт тулгарах нь. Ийнхүү хүндхэн сорилтын дараа хоёр талаас сонгогдсон АН-ын даргыг хэнийг нь хууль ёсны дарга гэж үзэх ёстой вэ? гэх асуулт нүүр туллаа.
Харин жинхэнэ даргыг сонгох үүрэг Улсын дээд шүүхийн гарт ирэх аж. Өөрөөр хэлбэл Улсын дээд шүүхэд бүртгүүлсэн дүрмийн дагуу хууль ёсны АН-ын дарга тодорно. АН-ын даргын түр орлон гүйцэтгэгч хийж байсан Ц.Туваан Ардчилсан намын Х дугаар Их хурлыг хуралдуулж намын дүрмээ өөрчилсөн хэдий ч уг дүрмийн өөрчлөлтийг нь Улсын дээд шүүх бүртгэхээс татгалзсан байдаг. Ингэхдээ АН-ын X их хурлаас гарсан Үндсэн дүрмийн өөрчлөлтийн төсөл, холбогдох бичиг баримтыг процессын дагуу явагдаагүй, дүрмийн бус гэж Улсын Дээд шүүх үзэж байв.
Ц.Туваан "АН-ын шинэчилсэн дүрмийн өөрчлөлтийг Улсын Дээд шүүх бүртгээгүй. Гэхдээ өмнө нь Дээд шүүхэд бүртгэлтэй байсан АН-ын дүрэм бий. Энэ дүрмийнхээ хүрээнд АН-ын даргын сунгааг зарласан. Дээд шүүхэд бүртгэлтэй, хүчин төгөлдөр дүрмийнхээ дагуу намын даргын сунгааг зохион байгуулна. Намын 10 дугаар их хурлаар батлагдсан ч шүүхэд бүртгэгдээгүй намын шинэчилсэн дүрмийг дахин дараагийн намын их хурлаар оруулна. Ингээд явахад үүнд ямар нэг эргэлзээ, намын даргыг бүртгэхгүй байх ийм зүйл байх ёсгүй" гэж хэвлэлд ярилцлага өгч байжээ.
С.Эрдэнэ "Өнөөдөр АН-д хуваагдал, хагарал байхгүй. Хоёр АН гэж байхгүй. Улсын Дээд шүүхийн тогтоол хүчин төгөлдөр байгаа. Улсын бүртгэлийн гэрчилгээн дээр АН-ын бүртгэл хэвээр байгаа. Би Үндсэн дүрмийн хүрээнд хариуцлагаа хүлээж тамгаа шилжүүлсэн. Харамсалтай нь, хэсэг бүлэг хүмүүсийн явцуу эрх ашгийн үүднээс будилаан үүссэн. Би дараагийн хүнд АН-ын тамгыг хариуцлагатайгаар хүлээлгэж өгнө" гэж байр сууриа илэрхийлсэн байдаг.
Мөн энэ талаар З.Минжирмаа хуульчаас тодруулав. Тэрбээр "Улсын Дээд Шүүх бол Монгол Улсад мөрдөгдөж байгаа хууль журмын дагуу тухайн намын дүрэм нь хуульд нийцэж байгаа эсэх, бусад үйл ажиллагаа нь хуульд нийцэж байгаа эсэхийг нягталж үзээд бүртгэх ёстой газар. Иймд Улсын дээд шүүхд бүртгүүлсэн хамгийн сүүлийн дүрмийн дагуу АН-ын "жинхэнэ" дарга сонгогдоно" гэлээ.
Ийнхүү Улсын дээд шүүхийн гарт Ардчилсан намын хувь заяа байгаа нь тодорхой болов. АН хоёр толгойтой, хоёр эзэнтэй байгаа энэ үед Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялалт байгуулж, цаашлаад 2024 оны УИХ-ын сонгуулийг ялна гэдэг "үлгэр" болох нь.