Алба хаагчид гурван иргэнийг авран хамгаалж, 54 иргэнийг утаажилтын бүсээс гаргалаа
“Гадаад зээллэгийн ашиглалт, үр ашгийг нэмэгдүүлэх тухай” хуулийн төсөл баасан гарагийн чуулганаар гишүүдийн дэмжлэг авч чадалгүй унасан нь эдийн засгийн хувьд хортой, том төслүүдийг гацаалаа гэхийн зэрэгцээ улс төрийн том нүүдэл хийгдэж байгааг харууллаа.
Уг хуулийн төслийг УИХ-ын гишүүн Н.Алтаншагай нарын 21 гишүүн 2025 оны арванхоёрдугаар сард өргөн мэдүүлсэн бөгөөд гол зорилго нь өмнө нь авсан гадаад зээлийн ашиглалтыг төсвийн хязгаарлалтаас тодорхой хэмжээнд гаргаж, Газрын тос боловсруулах үйлдвэр, Сэлбэ хот төсөл болон Эрдэнэбүрэнгийн УЦС зэрэг томоохон төслүүдийг саадгүй үргэлжлүүлэх эрх зүйн орчин бүрдүүлэх байв.
Хуулийн төсөлд “шинээр зээл авахгүй, харин авсан зээлийн зарцуулалт болон өгөөжийг нэмэгдүүлнэ” гэж тайлбарласан ч парламент дотор хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарсан. Учир нь уг зохицуулалт нь Монгол Улсын төсвийн сахилга бат, өрийн удирдлагын бодлогыг сулруулж болзошгүй гэсэн болгоомжлол гарсан. Өөрөөр хэлбэл, төсвийн хүрээний мэдэгдэлд багтах ёстой зарим зардлыг “гадаад зээллэгийн тусгай зохицуулалт” нэрээр тойрч гарах эрсдэл үүснэ гэж тайлбарласан.
Мөн сөрөг хүчний зүгээс энэ хуулийг “мега төслүүдийн нэрээр өрийн дарамтыг уртасгах оролдлого” гэж шүүмжилсэн. Ардчилсан намын бүлэг хэлэлцүүлгийн үеэр завсарлага авч, төслийн эдийн засгийн үр нөлөө, өрийн тогтвортой байдалд үзүүлэх нөлөөг илүү тодорхой болгох шаардлагатай гэж мэдэгдсэн.
“Гадаад зээллэгийн ашиглалт, үр ашгийг нэмэгдүүлэх тухай” хууль унасны хамгийн том нөлөөлөл нь зөвхөн Газрын тос боловсруулах үйлдвэр, Эрдэнэбүрэнгийн УЦС дээр биш, харин Сэлбэ хот төсөл дээр тусахаар байсан нь хэлэлцүүлгийн үеэр тод болсон.
Учир нь уг хуулийн төслийн 3.3-т “Сэлбэ дэд төвд түшиглэсэн гэр хорооллыг орон сууцжуулах төсөл”-ийг шууд хамруулсан байжээ.
Өөрөөр хэлбэл, Сэлбэ хот төсөл нь ердийн хот байгуулалтын ажил биш, гадаад санхүүжилт, зээллэгийн тусгай зохицуулалтаар хөдөлгөх гэж байсан “мега төсөл”-ийн нэг байсан гэсэн үг. Тиймээс уг хууль батлагдаагүй нь Хотын дарга Х.Нямбаатарын хамгийн том улс төр, санхүүгийн төслүүдийн нэг гацах эрсдэл үүсгэсэн гэж улс төрийн хүрээнд ярьж эхэлсэн.
Сэлбэ хот төсөл өөрөө 158 га талбайд 8,575 айлын орон сууц, үйлчилгээ, бизнесийн цогцолбор байгуулах, “20 минутын хот” концепц хэрэгжүүлэх зорилготой том төсөл юм. Гэхдээ энэ хэмжээний бүтээн байгуулалтыг зөвхөн нийслэлийн төсвөөр санхүүжүүлэх боломжгүй учраас гадаад эх үүсвэртэй уялдуулах зайлшгүй шаардлага гарсан.
УИХ дээр маргаан үүссэн гол шалтгаан нь ч энд байсан. Зарим гишүүд Сэлбэ төслийн нийт өртөг, санхүүжилтийн бүтэц тодорхойгүй байхад “гадаад зээллэгийн тусгай горим” оруулж ирж байна гэж шүүмжилсэн. Хэлэлцүүлгийн үеэр Сэлбэ дэд төвийн нийт хөрөнгө оруулалт 2.1 их наяд төгрөгөөс давна гэдэг мэдээлэл яригдсан ч нарийвчилсан тайлбар дутуу байсан талаар гишүүд байр сууриа илэрхийлжээ.
Үүн дээр улс төрийн давхар нөхцөл байдал нэмэгдсэн. Х.Нямбаатар сүүлийн хоёр жилд Улаанбаатарын “мега хот байгуулалтын” нүүр царай болж, Туулын хурдны зам, дэд төвүүд, Сэлбэ хот зэрэг төслүүдийг өөрийн улс төрийн имижийн гол хэсэг болгож ирсэн. Тиймээс Сэлбэ төсөлтэй холбоотой хууль унах нь зөвхөн эдийн засгийн биш, түүний улс төрийн нөлөөнд ч цохилт болсон нь тодорхой.
Нөгөө талаас эсэргүүцэгчид “хот байгуулалтын нэрээр асар их газар, хөрөнгө, зээлийн төвлөрөл бий болж байна” гэж хардаж байгаа. Ялангуяа Сэлбэ болон Туул орчмын төслүүдтэй холбоотойгоор иргэдийн дунд байгаль орчин, газрын ашиглалт, авлигын эрсдэлийн талаар шүүмжлэл нэмэгдсэн.
Цахим орчинд хүртэл “хотын төслүүд улс төрийн нөлөөллийн хэрэгсэл болж байна” гэсэн хандлага ажиглагдаж эхэлсэн.
Товчхондоо, Сэлбэ хот төсөл нь гадаад зээллэгийн үр ашгийг сайжруулах тухай хуультай шууд холбоотой байсан бөгөөд хууль унаснаар:
- төслийн санхүүжилтийн механизм тодорхойгүй болсон,
- Х.Нямбаатарын “20 минутын хот” концепц улс төрийн эрсдэлд орсон,
- УИХ дотор хотын мега төслүүдийг тойрсон эрх ашиг, өрийн бодлогын зөрчил ил гарсан.
Нөгөө талд эрх баригчид болон төслийг дэмжигчид хэрэв энэ хууль батлагдахгүй бол Энэтхэгийн зээлээр хэрэгжиж буй Газрын тос боловсруулах үйлдвэр, мөн БНХАУ-ын санхүүжилттэй Эрдэнэбүрэнгийн УЦС-ын төслүүдийн санхүүжилт, гүйцэтгэл удаашрах эрсдэлтэй. Тэдний үзэж буйгаар одоогийн төсвийн хязгаарлалт нь урт хугацааны стратегийн төслүүдийг гацааж байгаа бөгөөд энэ хууль нь зөвхөн хэрэгжилтийн уян хатан байдлыг нэмэгдүүлэх зорилготой байлаа.
Гэсэн ч УИХ дотор нэгдсэн ойлголт бүрдээгүй бөгөөд төсөл хэд хэдэн удаа завсарлага, эцсийн хэлэлцүүлэг, Байнгын хорооны шат дамжсаар улс төрийн маргааны төвд үлдсэн. Зарим гишүүд “өрийн сахилга бат алдагдах эрсдэлтэй” гэж үзсэн бол нөгөө хэсэг нь “том төслүүдийг аврах шаардлагатай” гэсэн байр суурь баримталсан байна.
Эцэстээ энэ асуудал нь зөвхөн нэг хууль батлагдах эсэхээс илүү Монголын эдийн засгийн бодлогын суурь зөрчлийг ил гаргалаа.
Нэг талд төсвийн сахилга бат, өрийн тогтвортой байдлыг хамгаалах шаардлага, нөгөө талд эдийн засгийг тэлэх мега төслүүдээ зогсоохгүй байх улс төр, хөгжлийн шаардлага мөргөлдөж буй нь тод харагдсан юм.
0
0
0
0
0
0
0
0
