Өнөөдөр Улаанбаатар хотод 22 хэмийн дулаан байна
Монгол Улсын төсвийн бодлого сүүлийн жилүүдэд тэлэх чиглэл давамгайлж, 2026 он гэхэд эдийн засгийн бодит чадамжтайгаа зөрөх шинж илүү тодорч эхэллээ.
Төсвийн орлого өсөж байгаа ч зарлага илүү хурдтай тэлж, алдагдлыг даамжруулах эрсдэл бодитой нүүрлэж байна.
Сүүлийн хоёр жилд нүүрс, зэсийн экспортын орлого нэмэгдсэн нь төсвийн орлогыг дэмжсэн. Гэвч энэ өсөлт тогтвортой эх үүсвэр биш. БНХАУ-ын эрэлт, хил гаалийн нөхцөл, тээвэр логистикийн саатлаас шууд хамааралтай хэвээр байна.
Нөгөө талд төрийн албан хаагчдын цалин нэмэгдсэн, нийгмийн халамжийн хөтөлбөрүүд тэлсэн, томоохон дэд бүтцийн төслүүд эхэлсэн зэрэг нь бүгд төсвийн байнгын зардлыг өсгөж, нэг удаагийн орлоготой зөрчилдөж эхэлж байна.
Төсвийн алдагдал бол зүгээр нэг тоо биш. Энэ нь Засгийн газрын өр нэмэгдэх, ирээдүйн татварын дарамт өсөх, инфляцын дарамт нэмэгдэх гэсэн дохио юм.
Ялангуяа Монгол шиг түүхий эдээс хамааралтай эдийн засагт орлого өссөн үедээ хэмнэх биш илүү зарцуулах хандлага давтагдсаар байна.
Төсвийн тэлэлт инфляцтай шууд холбоотой. Төр их хэмжээний мөнгө зах зээлд нийлүүлснээр эрэлт хиймлээр өсөж, үнэ дагаж өсдөг.
Энэ нөхцөлд Монголбанк мөнгөний бодлогоо чангаруулах шаардлагатай болдог. Үүний үр дүнд зээлийн хүү өсөж, бизнесийн идэвх саарч, иргэдийн бодит орлого буурдаг.
Өөрөөр хэлбэл төсвийн тэлэлт богино хугацаанд өсөлт мэт харагдавч дунд хугацаанд эдийн засгийг хөргөдөг.
Монголын төсөв улс төрийн мөчлөгөөс ихээхэн хамааралтай хэвээр байна.
Сонгууль ойртох тусам халамж нэмэгддэг, цалин өсдөг, шинэ төслүүд олноор эхэлдэг. Гэвч эдгээр шийдвэрүүдийн эдийн засгийн үр ашиг, урт хугацааны өгөөж хангалттай тооцогддоггүй.
Улсын төсөвт суурь бүтцийн асуудлууд байсаар байна. Орлогын талд уул уурхай давамгайлж, түүхий эдийн үнийн савлагаанд эмзэг хэвээр байна.
Зардлын талд халамж, цалин бууруулах боломж хязгаарлагдмал, төсвийн таналт хийхэд улс төрийн өртөг өндөр байдаг. Мөн төсвийн сахилга сул, дунд хугацааны төлөвлөлт хангалтгүй, орлогоос давсан амлалт давамгайлж байна.
Гэсэн ч нөхцөл байдлыг засах боломж бий. Уул уурхайгаас хамаарал бууруулж, татварын суурийг өргөжүүлэх замаар орлогын эх үүсвэрийг тэлэх шаардлагатай.
Зардлын хувьд халамжийг илүү зорилтот болгож, үр ашиггүй төслүүдийг зогсоох хэрэгтэй. Мөн төсвийн алдагдлын дээд хязгаарыг мөрдөж, орлогын өсөлтийн үед хуримтлал бий болгох замаар сахилга батыг сайжруулах шаардлагатай.
Төсөв өнөөдөр өсөлт дээр суурилсан тэлэлт бус, эрсдэл дээр суурилсан тэлэлт болж хувирах шатандаа орж байна.
Хэрэв түүхий эдийн үнэ буурч, экспорт саатвал өнөөгийн төсвийн бүтэц шууд дарамтад орно. Тиймээс бодлогын гол асуулт нь хэр их зарцуулах вэ гэдэг биш, харин юунд, ямар үр ашигтай зарцуулах вэ гэдэг дээр төвлөрөх шаардлагатай байна.
0
0
0
0
0
0
0
0
