
Сайжруулсан түлшийг хэрэглээнд нэвтрүүлснээс хойш Тавантолгой түлш ХХК 1.3 их наяд төгрөгийг үйлдвэрлэл, ажилтнуудын цалин, урсгал зардал зэрэгт зарцуулсан. Энэ нь дундаж цалинтай иргэн, цалингаасаа огт зардал гаргалгүйгээр 1425 жил хадгалж байж бүрдэх хэмжээний их мөнгө. Бид сайжруулсан түлшээ шатаагаад зургаан жил тойрсон ч, байдал огтоос дээрдсэнгүй. Урдах замаа, барилгаа харж чадахгүй, утаанд боогдсон өдрүүд үргэлжилсээр л байна. Үнэндээ үндсэн хуулиар олгогдсон эрхээ эдэлж чадахгүй хэмжээнд хүртлээ доройтсон. Гэтэл салбарын сайд, Тавантолгой түлш ХХК-ийн удирдлагууд өөр хоорондоо уялдаа холбоогүй, тэс өөр, зөрүүтэй мэдээллээр бидний амыг таглав.
Тодруулбал,
- Тавантолгой түлш ХХК-ийн Санхүү, эдийн засгийн газрын дарга А.Батзориг утаа нэмэгдсэн байдлыг үгүйсгэж, агаарын бохирдлыг хоёр дахин бууруулж чадсан талаар хэлэв. Ингэхдээ 2020 онд гэр хорооллын 220 мянган айл байсан бол өнөөдрийн байдлаар 193 мянга болж буураад галлагаа багассаныг онцолсон юм.
- Харин нөгөө талд мөн л Тавантолгой түлш ХХК-ийн Технологийн бодлогын хэлтсийн дарга Д.Өлзийбат, 2020 онд 160 мянган гэр хорооллын өрх байсан бол одоо 200 мянга болж нэмэгдсэн учраас утаа нэмэгдчихлээ гэх тайлбарыг хэлэв.
- Тэгвэл БОУАӨ-ийн сайд С.Одонтуяа, шахмал түлшийг хатаах процесс дээрээ техникийн алдаа гаргаж буй учраас түлшний чанар муудсан талаар дурдлаа.
Хамгийн гол асуудал нь эрх баригчдад шахмал түлшээ шат ахиулах шийдэл, бодлого, төлөвлөгөө байхгүй. Цаашид бид хэчнээн жил утаандаа хордоод, хүлцэж амьдрахыг таашгүй.
ЯНДАНГИЙН ТОО БАГАССАН Ч УТАА НЭМЭГДСЭЭР…
Тавантолгой түлш ХХК-ийн Санхүү, эдийн засгийн газрын дарга А.Батзориг: Зургаан жилийн хугацаанд бид хоёр үр дүн бүтээсэн. 2017 онд гамшгийн хэмжээнд байсан агаарын бохирдлыг шахмал түлш хэрэглэснээс хойш, хоёр дахин бууруулж чадсан байна. Багануурын нүүрсний дэгдэмхий хэмжээ нь 44 хувьтай байсан бол одоо 22 хувийн дэгдэмхийтэй. Цаашдаа бид дэгдэмхийг өшөө буулгаж чадвал стандарт хэмжээнд хүргэнэ. Өөрөөр хэлбэл 10 хувь руу оруулж байж стандартад хүрнэ гэсэн үг.
Нөгөөтэйгүүр бид зах зээлийн үнээс хямд түлш нийлүүлж байна. Яг талх авч байгаа мэт ойрхоноос нүүрс авч байгаа. Урд нь айлууд 1-1.2 сая төгрөгөөр нүүрс авдаг байсан бол одоо 400-500 мянган төгрөг зарцуулдаг. 2019-2020 онд нийт 220 мянган өрхөд шахмал түлш борлуулдаг байсан. Айл өрхийн тоо багасаж өнөөдөр 193 мянган айл өрхөд түлшээ борлуулж байна.
АЙЛУУД ЮУ ТҮЛЖ БАЙГАА НЬ ТОДОРХОЙГҮЙ БАЙНА ГЭВ
2019 онд дулаахан байсан учраас 300 тонн нүүрс борлуулсан. Одоогоос хоёр дахин бага гэсэн үг. Мөн хяналт шалгалтууд маш өндөр байсан. Шахмал түлшнээс өөр зүйл түлж байгаа эсэхийг маш сайн хянадаг байсан. Одоо хяналт сулраад байна. 8000 айл юу түлж байгаа нь тодорхойгүй байгаа. Үндсэн бүтээгдэхүүн бол стандартынхаа дагуу үйлдвэрлэгдээд явж байгаа. Сүүлд дотоодын барьцалдуулагч хэрэглэх болсон. Ингэснээр хүхрийн хэмжээ буурсан. Цаашид коксын үйлдвэртэй болохоор судалж байгаа.
ЗӨВХӨН ШАХМАЛ ТҮЛШ ТҮЛЭЭД, УТАА ИХСЭЭД БАЙГАА ЮМ БИШ
Тавантолгой түлш ХХК-ийн Технологийн бодлогын хэлтсийн дарга Д.Өлзийбат:
Бид Эрчим хүчний яамтай хамтарч хагас коксон нүүрсний туршилтын ажлыг хийсэн. Тухайн туршилтын үр дүн маш сайн гараад, утаагүй болох дараагийн шат бол хагас коксон түлш юм гэх үр дүнд хүрсэн. Харамсалтай нь манайд хагас коксын үйлдвэр байхгүй, хагас кокс нь ч байхгүй учраас, шууд шилжих боломжгүй.
2019-2020 оныг хүмүүс жишиж их ярьж байна. Утааг маш олон хүчин зүйл бүрдүүлж байгаа. Агаарын бохирдлын 51 хувь нь шаталтаас ялгарч байгаа. 30 гаруй хувь нь машины яндангаас ялгарч байгаа утаа, хөдөлгөөнөөс бий болж байгаа тоос тоосонцор. Бусад нь цахилгаан станц гэх мэт олон хүчин зүйлээс бий болдог. Энэ судалгааг Нийслэлийн агаар орчны бохирдолтой тэмцэх орчноос гаргасан байна. Сайжруулсан түлшийг хэрэглээнд оруулах шийдвэр зөв байсан. Энэ бол богино хугацааны бодлого. Дунд хугацаандаа түлшнийхээ чанарыг сайжруулж, хагас коксон түлш рүү шилжих байсан. Харамсалтай нь тийм боломж гараагүй.
Жилд нэмэгдэж байгаа машины тоо хэд билээ. 50-100 мянгаар нэмэгдээд байх шиг байна. Энэ нь утаанд нөлөөлж байгаа. Айл өрх буюу яндангийн тоо ч өссөн. Тухайн үед 160 мянга гаруй өрх байсан бол одоо 200 мянга гаруй гал түлдэг өрх байна. Утаа бий болгож олон эх үүсвэр бий гэж хэлээд байгаа нь энэ. Зөвхөн шахмал түлш түлээд, утаа ихсээд байгаа юм биш.
БОУАӨ-ийн сайд С.Одонтуяа: Нийслэлийн агаарын бохирдлыг бууруулах саналаа холбогдох хүмүүс рүү хүргүүлж байна.
Шахмал түлшийг олон жил судалж байгаа. Хатаах процесс дээрээ технологийн алдаа гаргаад байна. Үүн дээр хяналтын ажил хийж байна. Анх хийж байсан шигээ стандартын дагуу хатаахгүй байгаа учраас түлшний чанарт нөлөөлж байгаа байх. Утаа бууруулах чиглэлд бид гурван хуудас бүхий маш их судалгаа хийсэн.
Өнгөрсөн долоо хоногт Засгийн газрын хуралдаанаар “Ногоон санхүүжилт”-ын том асуудлыг хэлэлцэж тогтоол гарсан. Үүгээр манай улсад олон зуун сая долларын хөрөнгө оруулалт орж ирнэ.
Сайжруулсан түлшийг шат ахиулсан шийдэл бодлогын түвшинд одоогоор байхгүй. Шахмал түлшээ түлэхээс өөр арга байхгүй гэсэн үг. Аль болох байгальд ээлтэй технологи руу шилжих хэрэгтэй. Шахмал түлш уг нь хоцрогдсон шийдэл. Үүнийг солих ёстой.