Улаанбаатар хотод бороотой, 20 хэмийн дулаан
Нэгэн цагт дэлхийн улс орнууд хүн амаа хэрхэн цөөрүүлэх вэ гэж санаа зовдог байлаа. Харин өнөөдөр асуулт эсрэгээрээ эргэжээ. Хүмүүс яагаад хүүхэдтэй болохоо больж байна вэ, тэднийг хүүхэдтэй болоход нь төр ямар нөхцөл бүрдүүлэх ёстой вэ, энэ нь боломжтой юу.
Өнөөдөр Өмнөд Солонгос, Япон, Хятад, Унгар, Сингапур зэрэг улс төрөлтийг нэмэгдүүлэхийн тулд мөнгөн тэтгэмжээс эхлээд татварын хөнгөлөлт, орон сууц, цэцэрлэг, эцэг эхийн цалинтай чөлөө, үр шилжүүлэн суулгах эмчилгээний зардал, ажлын уян хатан нөхцөл хүртэл олон төрлийн бодлого хэрэгжүүлж байна.
Гэвч энд нэг чухал зөрчил бий. Төр “хүүхэдтэй болоорой” гэж уриалж байгаа ч залуус “хүүхдээ яаж өсгөх вэ?” гэж асууж байна.
Монголд төрөлт таван жилийн дотор 23 хувиар буурчээ
Монгол Улс одоогоор Өмнөд Солонгос шиг төрөлт нь 1-ээс доош орсон улс биш. Гэхдээ төрөлтийн тоо сүүлийн жилүүдэд тасралтгүй буурч байгаа нь анхаарах ёстой дохио юм.
Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллийг харахад:
- 2020 он 77,946 хүүхэд
- 2021 он 73,866 хүүхэд
- 2022 он 67,874 хүүхэд
- 2023 он 66,763 хүүхэд
- 2024 он 60,214 хүүхэд
Ингээд ердөө дөрвөн жилийн хугацаанд буюу 2020-2024 онд Монгол Улсад төрөх хүүхдийн тоо 17,732 буюу 22.8 хувиар буурсан байна.
Өөрөөр хэлбэл 2020 онд өдөрт дунджаар 213 хүүхэд мэндэлж байсан бол 2024 онд энэ тоо 165 орчим болжээ. Үүнтэй зэрэгцээд 1000 хүнд ногдох төрөлтийн түвшин ч 2020 оны 23.2-оос 2024 онд 17.0 болж буурсан байна. Бууралт 2025 онд ч үргэлжилсэн шинжтэй байна. Тухайлбал 2025 оны эхний гурван сард улсын хэмжээнд 13,482 хүүхэд төрсөн нь өмнөх оны мөн үеэс 762 хүүхэд буюу 5.3 хувиар бага байжээ. Энэ бол ганц жилийн хэлбэлзэл биш. Төрөлтийн тоо таван жил дараалан буурсан чиг хандлага юм.
Дэлхийн хамгийн бага төрөлттэй орнууд юу хийж байна вэ?
Хамгийн тод жишээ бол Өмнөд Солонгос. Тус улсын төрөлтийн нийлбэр коэффициент 2024 онд ердөө 0.75 байсан нь нөхөн үйлдвэрлэлийн түвшин болох 2.1-ээс асар хол доогуур үзүүлэлт юм.
Тиймээс Өмнөд Солонгос хүүхэд төрүүлсэн эхэд нэг удаа мөнгө өгөхөөс илүү өргөн хүрээний бодлого хэрэгжүүлж байна. Орон сууц, хүүхэд асаргаа, эцэг эхийн чөлөө, ажлын уян хатан нөхцөл зэрэг асуудлыг төрөлтийн бодлоготой холбожээ. 2025 онд тус улс төрөлтийг дэмжих гурван гол чиглэлд 19.7 их наяд вон буюу ойролцоогоор 13.8 тэрбум ам.доллар зарцуулахаар төлөвлөсөн байна.
Харин Унгар олон хүүхэдтэй гэр бүлд татварын хөнгөлөлт, орон сууцны дэмжлэг, хөнгөлөлттэй зээл, хүүхэд асрах тэтгэмж зэрэг бодлогыг хослуулсан. Тус улсын төрөлтийн түвшин 2010-аад оны эхэн үеийн 1.2 орчим түвшнээс 2020 он гэхэд 1.5 орчимд хүрч өссөн ч нөхөн үйлдвэрлэлийн түвшинд хүрээгүй байна. Хятад улс ч хүн ам нь буурч эхэлсэнтэй холбоотойгоор бодлогоо эрс өөрчилсөн. 2025 оноос гурван нас хүрээгүй хүүхэд бүрд жилд 3600 юанийн хүүхэд асаргааны тэтгэмж олгож эхэлсэн бөгөөд төрөлтийг дэмжих төсвийн арга хэмжээг нэмэгдүүлж байна.
Эдгээр улсын туршлагаас нэг зүйл харагдана. Төрөлтийг нэмэгдүүлэх бодлого гэдэг зөвхөн “хүүхэд төрүүлбэл мөнгө өгнө” гэсэн бодлого биш болжээ.
Тэгвэл Монголын залуус яагаад хүүхэдтэй болохоо хойшлуулж байна вэ?
Энэ асуултад зөвхөн “залуус хүүхэд хүсэхээ больсон” гэж хариулах нь өрөөсгөл.
Залуусын хувьд хүүхэдтэй болох шийдвэрийн цаана хамгийн түрүүнд орлого, орон сууц, ажлын байр, хүүхэд асрах орчин, боловсролын зардал гэсэн асуудлууд гарч ирдэг. Гэр бүл болох гэж буй залуу хос эхлээд хаана амьдрахаа бодно.
- Хүүхэдтэй болбол нэг өрөө байр хүрэлцэх үү?
- Ээж нь хүүхдээ харахын тулд ажлаасаа гарах шаардлагатай болох уу?
- Хүүхдээ цэцэрлэгт оруулж чадах уу?
- Цэцэрлэгээс сургууль хүртэлх зардлыг хэрхэн даах вэ?
- Хүүхэд өвдвөл хэн ажлаасаа чөлөө авах вэ?
Эдгээр асуудал шийдэгдээгүй нөхцөлд “төрөлтийг нэмэгдүүлнэ” гэсэн уриа дангаараа хангалтгүй.
Монголын асуудал мөнгө өгч, халамж хүртээхээс илүү өргөн хүрээтэй
Монгол Улсад хүүхдийн мөнгө, жирэмсэн эхийн тэтгэмж, хүүхэд асарсны тэтгэмж, “Эхийн алдар” одонгийн мөнгөн урамшуулал зэрэг төрөлтийг дэмжих олон төрлийн бодлого хэрэгждэг. Гэхдээ төрөлтийн тоо буурсаар байгаа нь мөнгөн дэмжлэг дангаараа хангалтгүй байгааг харуулж байна.
Учир нь хүүхэд төрүүлэх шийдвэр нэг удаагийн мөнгөн тэтгэмжээр хэмжигдэхгүй. Хүүхэд төрсөн өдрөөсөө эхлээд хоол, хувцас, эмчилгээ, цэцэрлэг, сургууль, байр, боловсрол гээд олон жилийн зардал дагуулна.
Тиймээс дэлхийн улс орнуудын шинэ бодлогын чиг хандлага ч үүн рүү шилжиж байна. Хүүхэдтэй болохыг хүссэн гэр бүлд мөнгө өгөхөөс илүү хүүхэдтэй болсноор амьдралын чанар нь огцом муудахгүй байх нөхцөлийг бүрдүүлэх.
Өөрөөр хэлбэл залуусыг “олон хүүхэд төрүүл” гэж ятгах бус, “хүүхэдтэй болсон ч ажил, орлого, орон байр, амьдралын чанараа алдахгүй” гэсэн итгэл төрүүлэх нь илүү чухал болж байна. Төрөлт 2020 онд 77.9 мянга байсан бол 2024 онд 60.2 мянга болж, таван жилийн дотор бараг дөрөвний нэгээр буурчээ.
Өнөөдөр төрөх хүүхдийн тоо цөөрөх нь маргаашийн ажиллах хүчний тоо цөөрөхийг хэлнэ. Өнөөдөр нэг гэр бүл хоёр дахь хүүхдээ хойшлуулах нь 20 жилийн дараах хүн амын бүтцэд нөлөөлнө. Орон сууц, ажлын байр, цэцэрлэг, боловсрол, эрүүл мэнд, эцэг эхийн чөлөө, эмэгтэйчүүдийн карьерын хамгаалал зэрэг энэ бүгд нийлж байж төрөлтийн бодлого болно.
Эцсийн эцэст төр хүүхэдтэй болохыг хүний өмнөөс шийдэж чадахгүй. Харин хүүхэдтэй болохыг хүсэж байгаа залуусын өмнө байгаа саад бэрхшээлийг арилгаж чадна. Төрөлтийг өсгөх хамгийн зөв арга нь “хүүхэд төрүүл” гэж хэлэх биш, “хүүхэдтэй болсон ч чи амьдралаа авч явж чадна” гэдэг итгэлийг бий болгох явдал юм.
0
0
0
0
0
0
0
0
