
Монголын улс төрд “нэр холбогдсон ч хариуцлага хүлээдэггүй” жишиг тогтсон. Энэ жишгийг дахин сануулж буй нэгэн ноцтой хэрэг олон нийтэд ил болоод байна.
УИХ-ын гишүүн Б.Пунсалмаа, Засгийн газрын гишүүн, Хот байгуулалт, барилга, орон сууцжуулалтын сайд Э.Бат-Амгалан нартай хамаарал бүхий этгээдүүд гадаадын хөрөнгө оруулалттай компанийн их хэмжээний мөнгийг завшсан байж болзошгүй гэх асуудал дахин сэргээгдэн шалгагдаж эхэллээ.
Асуудлын гол нь ганц компанийн маргаан бус, төрийн өндөр албан тушаалтнуудын ойрын хүрээлэл, ашиг сонирхлын зөрчил, хууль хяналтын байгууллагын хараат бус байдал дээр төвлөрч байна.
Зам барьсан уу, мөнгө завшсан уу?
БНХАУ-ын хөрөнгө оруулалттай “Шинжиан шинфа” ХХК Монгол Улсад зам барих гүйцэтгэгчээр ажиллаж, Засгийн газраас санхүүжилт авсан концессийн төслийн хүрээнд 62 сая ам.долларын хохирол амссан гэх гомдлыг 2023 оны сүүлээр албан ёсоор гаргасан. Гэтэл уг гомдол “гэрээний үүргийн маргаан” гэх шалтгаанаар удаа дараа хаагдаж ирсэн нь өөрөө ноцтой асуулт дагуулна.
Хэрэв үнэхээр энгийн иргэний маргаан байсан юм бол: Яагаад гадаадын компанийн мөнгө гүйцэтгэгчиддээ очоогүй вэ? Яагаад нэг жилийн дотор 6.8 тэрбум төгрөг хамаарал бүхий компани руу шилжсэн баримт ил болов? Яагаад энэ хэрэг олон удаа шалгагдаад, олон удаа хаагдсан бэ? Эдгээр асуултад өнөөдрийг хүртэл тодорхой хариулт өгөгдөөгүй байна.
Хамаарал бүхий этгээд гэдэг “хамгаалалтын бамбай” юу?
Энэхүү хэрэгт УИХ-ын гишүүн Б.Пунсалмаагийн нөхөр, мөн сайд Э.Бат-Амгалангийн төрсөн дүү, тэдний хамаарал бүхий компаниуд нэрлэгдэж буй.
Албан тушаалтнууд өөрсдөө “би буруугүй” гэж мэдэгдсэн ч, Монголын нөхцөлд нэр холбогдсон тохиолдолд нотлох үүрэг нь иргэн бус, нийтийн албан тушаалтанд ногдох ёстой.
Тэр тусмаа төсвийн хөрөнгө, Гадаадын хөрөнгө оруулалт, Сонгуулийн санхүүжилттэй холбогдож болзошгүй асуудалд “дүүдээ хамаагүй”, “компаниас нь асуу” гэх тайлбар хангалттай гэж үзэх боломжгүй.
Яагаад прокурорт шилждэггүй байсан бэ?
Энэ хэргийн хамгийн ноцтой хэсэг нь хууль хяналтын байгууллагын хараат бус байдалд итгэх итгэлийг алдагдуулж буй явдал.
Эх сурвалжуудын мэдээллээр, хэргийг хаасаар ирсэн шалтгаан нь албан тушаалтнуудын хоорондын хамааралтай холбоотой байж болзошгүй гэх хардлага байна.
Хэрэв үнэхээр мөрдөн шалгах байгууллага улс төрийн нөлөөнд ордог, нэр бүхий улстөрчидтэй холбоотой хэрэг “маргаан” нэрээр дарагддаг бол энэ нь нэг хэрэг бус, системийн авлигын шинж юм.
Бүрэн эрхийг нь түдгэлзүүлэх үү?
Ирэх хаврын чуулганаар зарим УИХ-ын гишүүдийг бүрэн эрхээс нь түдгэлзүүлж шалгах тухай яриа улс төрийн хүрээнд аль хэдийн хөвөрч эхэлсэн.
Энэ нь хэн нэгнийг урьдчилан буруутгаж буй хэрэг биш. Харин шалгалт хараат бус явагдах, Нийгмийн итгэлийг сэргээх, Улстөрч хууль дээр жирийн иргэнтэй адил байх зарчмыг хэрэгжүүлэх ганц боломж нь байж мэднэ.
Эцэст нь улстөрчид “хашгирч” өөрийгөө хамгаалахаас өмнө, баримтаар нотолж, шалгуулах зориг гаргах ёстой.
Хэрэв тэд үнэхээр буруугүй бол ил тод шалгалт хамгийн том хамгаалалт нь. Харин эсрэгээрээ бол, энэ хэрэг Монгол Улсад хууль тэгш үйлчилдэг эсэхийг шалгах том шалгуур болж үлдэнэ.






