Хуурамч мэдээлэл, хуурамч холбоосноос сэрэмжлүүлж байна
Өчигдөр “Шинэ тэнгэр газар” сүмийн хохирсон иргэдийн төлөөлөл мэдээлэл хийсэн. Хохирогчдын ар гэрээс хийсэн мэдэгдэлд маш олон ноцтой зүйлс дурдагдсан. Холбоотой мэдээллийг ЭНД дарж уншина уу.
Тухайлбал, итгэгч болгож авсан хүнийхээ санхүүгийн эрх чөлөөнд халдах, итгэл үнэмшлийг гуйвуулах, сэтгэл зүйн дарамтад оруулж ар гэртэй нь холбоо тасалсан зэрэг олон зүйл дурдсан. Мөн нэгэн хохирогчийн ээж сүм дээрээ нас барсан гэх яриаг дэлгэсэн.
Тэгвэл бид энэ удаа шашны гаж урсгалд автахаас сэргийлэх, энэ тухай ойлголтыг бичлээ.
“Шашны гаж урсгал” гэх нэр томъёо, үзэгдэл зөвхөн нэг шашны асуудал биш, харин оюун санааны эрх чөлөө, нийгмийн аюулгүй байдалд заналхийлж буй нийгмийн үзэгдэл болж байна.
“Итгэлийн нэрээр итгэлийг эвдэгчид”
Монгол Улсын Үндсэн хуульд “иргэн шашин шүтэх, эс шүтэх эрхтэй” гэж заасан байдаг. Гэвч энэ эрхийг далимдуулан итгэл үнэмшлийг хувийн ашиг сонирхол, хяналтын хэрэгсэл болгож ашиглах бүлэглэлүүд нэмэгдэж буйг мэргэжилтнүүд анхааруулж байна.
Сэтгэл судлаач, доктор Г.Бат-Очирын хэлснээр:
“Гаж урсгалуудын гол арга нь хүний сэтгэлзүйн сул талыг ашиглан айдас, гэмшил, найдвар дээр тоглолт хийдэг. Хүн амьдралын хямрал, ганцаардал, зорилгогүй үед хамгийн эмзэг болдог” гэсэн байна (эх сурвалж: “Сэтгэл судлал ба нийгмийн дархлаа”, 2023 он).
Ийм бүлгүүдийг таньж болох үгс нь ихэвчлэн “гэгээрэл”, “аврал”, “жинхэнэ үнэнийг мэдүүлэх” гэх нэрийн дор гишүүдийг татан оролцуулж, дараа нь санхүү, хөдөлмөр, мэдээллийн хяналт тогтоодог байна. Тэдний аргачлалд:
-Гэр бүл, найз нөхдөөс тусгаарлах,
-Шүүмжлэл гаргах эрхийг хориглох,
-Багш, удирдагчийг бурханчлан тахих,
-Эсэргүүцэгчдийг “сатаны нөлөөтэй” гэж тодорхойлох зэрэг нийтлэг шинж ажиглагддаг.
Монгол Улсын Цагдаагийн Ерөнхий газрын 2024 оны мэдээллээр, “шашны нэрийн дор иргэдийг мэхэлж, хөрөнгө мөнгө завшсан” 30 гаруй хэргийг шалгасан байна. Энэ олон хэрэг бол гагцхүү хууль бус үйлдэл төдий бус, нийгмийн сэтгэл зүйд халдаж буй асуудал юм.
“Эндээс нийгмийг аврах цорын ганц зүйл нь рациональ сэтгэлгээ”
Шүүмжлэлт буюу рациональ сэтгэлгээ нь мухар сүсгээс аврах гол зарчим болно. Энэ бол шашны эсрэг үзэл биш, харин итгэлээ ухаалгаар хамгаалах чадвар юм.
Карл Саган “Эрдэмтний зам мөрт сохор итгэл биш, эргэлзэх ухаан л удирддаг” хэмээн бичсэн байдаг (The Demon-Haunted World, 1996). Энэ үг өнөөдөр ч үнэ цэнтэй.
Рациональ сэтгэлгээтэй хүн:
-“Яагаад?” гэж асууж чаддаг;
-Нотолгоо, баримтад үндэслэн дүгнэлт гаргадаг;
-Мэдээллийн эх сурвалжийг шалгаж чаддаг;
-“Хүн бүр алдаа гаргаж болдог” гэдгийг ойлгодог.
Ийм сэтгэлгээ нь гаж урсгалуудын “бүхнийг мэдэгч багш”, “үнэн ганц бидэнд байдаг” гэх мэхийг хүлээж авахгүй байх оюуны дархлааг бий болгодог.
“Гаж урсгалын эсрэг урьдчилан сэргийлэлт нь боловсрол”
Нийгмийн сэтгэл судлаачид “гаж урсгалын хамгийн үржилтэй хөрс бол мэдээлэлгүй байдал” гэж үздэг. Тиймээс боловсролын байгууллагууд, ялангуяа ахлах сургуулиас эхлэн шүүмжлэлтэй сэтгэх чадвар, мэдээллийн соёл, ёс суртахууны боловсролыг системтэйгээр заах шаардлагатай.
ЮНЕСКО-гийн 2022 оны “Media and Information Literacy Report”-т дурдсанаар: “Мэдээллийн үнэн бодит байдлыг ялгах чадваргүй иргэд популизм, хуйвалдааны онол, шашны экстремизм зэрэгт амархан автаж байна” гэсэн байна. Тиймээс боловсрол зөвхөн мэргэжил эзэмшүүлэх бус, оюун санааны дархлаа бий болгох хэрэгтэй.
Эцэст нь: Шашин бол хүний дотоод ертөнцийн нэгэн хэсэг, харин гаж урсгал бол түүнийг гажуудуулсан сүүдэр юм.
Эрүүл, рациональ сэтгэлгээ бол тэр сүүдрийг ялгаж ойлгоход оршино. Сохор итгэл, мухар сүсгээр бус, ухаалаг итгэлээр амьдрах нь XXI зууны иргэний үнэт чанар юм.
Шашны гаж урсгалтай тэмцэх нь хууль, хүчний байгууллагын асуудал төдий бус оюун санааны боловсролын асуудал юм. Эрүүл сэтгэлгээ, мэдлэгт тулгуурласан итгэл, шүүмжлэлтэй хандлага энэ гурав л биднийг гаж урсгалын гинжнээс хамгаалах оюуны дархлаа болж өгнө.
1
0
0
0
0
0
0
0
